حسن اژدری - عضو انجمن فیلم کانون وکلای منطقه فارس

( خویشتن داری عمیق بین سینما و حقوق )

فیلم جدائی نادر از سیمین که در ایام نوروز در اکران سینماهای کشور به نمایش در آمد هرچند که محتوای فیلم علیرغم فیلم های نوروزی که با نشاط وکمیک می بایست باشد ، درواقع در جایگاه خود فیلمی نوستالژیک و درام عاطفی و خانوادگی بود که کارگردان صرفنظر از اشاره به آسیب های اجتماعی و خانوادگی و روابط عاطفی بین پدر و مادر و فرزند و پدربزرگ و تحلیل اجتماعی اخلاقیات – دروغ – شک ، قضاوت بحران درروابط زناشوئی ، پنهان کاری ، طبقه فرودست را نیز در کنار طبقه متوسط واردِ ماجرا کرده و تلاش کرد تاثیرات حاصل از مضامین مطرح شده در فیلم اش را به سه نسل از جامعه امروز ایران بررسی کند ، از دیدگاه حقوقی فیلم حانز اهمیت است زیرا :
بخشی از فیلم مربوط به ارتباط حقوق و سینما است زیرا فیلم سازان و کارگردانان بنام و محبوب سعی می کنند ضمن اینکه از ابعاد مختلف فیلم را بررسی می کنند از چشم انداز حقوق نیز به فیلم خود مضمون و خمیرمایه حقوقی دهند تا خویشتن داری عمیق بین سینما و حقوق را به تصویر بکشند به نحوی که داستان فیلم قسمتی مربوط به بازپرسی ، دادگاه قاضی و دادرسی حقوقی در دادگاه حقوقی و تحقیق از متهم در مراحل بازجویی و تحقیقات مقدماتی است که نادر متهم به قتل شده است چرا که با هل دادن خدمتکار خانه از آپارتمان به بیرون و اصابت وی به پله های آپارتمان در نتیجه جنین سقط شده است بازپرس سعی دارد که نادر را متهم به قتل عمدی نماید و با استناد به ماده ۲۰۶ بند ج قانون مجازات اسلامی تحقیق کند که وی آگاه به باردار بودن خدمتکار بوده است یا خیر که در صورت اثبات آگاهی نادر، موضوع را در قالب حکم قتل عمدی مطرح و کیفرخواست را صادر نماید که نکته ظریف اینجاست که به فرض اثبات آگاهی نادر به باردار بودن و سقط جنین بایستی اتهام وی قتل عمدی باشد و مجازات قصاص در صورت اثبات عدم آگاهی نادر به بارداربودن خدمتکار اتهام وی قتل غیرعمدی و مجازات حبس و پرداخت دیه باشد .

از دیدگاه حقوق جزا :
۱-عده ای اعتقاد دارند که ماده ۲۰۶ بند ج صرفاً ناظر به موردی است که یک انسان کامل که از قصد و اراده بلوغ و عقل برخوردار باشد صدمه منتهی به قتل وی شود حکم قتل عمدی مصداق پیدا می کند نه یک جنین چهارماهه که هنوز بدنیا نیـامده زیرا اهلیت برای دارا بودن حقوق ، بازنده متولدشدن انسان شروع می شود (۱)
و حمل از حقـوق مدنی زمانـی متمتـع می گردد کـه زنـده متـولد شــود (۲) در صورتی که در فیلم اشاره به جنین چهارماهه کرده است و هرانسان متمتع از حقوق مدنی
خواهد بود به شرطی که برای این امر اهلیت قانونی داشته باشد (۳) که در فیلم جنین متولد نشده است که دارای حقوق باشد و بند ج ماده ۲۰۶ مصداق داشته باشد .
بنابراین صرفاً مجازات حبس و پرداخت دیه را بایستی تعیین نمود چراکه مصداق ماده ۴۹۲ و ۴۹۳ قانون مجازات اسلامی نیز اشاره به دیه سقط جنین در موارد عمد و شبه عمد را به عهده ، جانی تعیین نموده و در موارد خطای محض برعاقله اوست خواه جنین روح پیدا کرده و خواه نکرده باشد بنابراین نتیجه می گیرند که فرقی بین عمد و شبه عمد بودن نیست و همچنین فرقی بین آگاه بودن یا عدم آگاهی متهم به باردار بودن نیست بهرحال درهردو حالت مجازات حبس و پرداخت دیه است بنابراین به فیلم ساز این ایراد وارد است که چرا بازرس مدام در مرحله تحقیقات مقدماتی چندین بار تاکید دارد که نادر آگاه به باردار بودن خدمتکار بوده است یا خیر ؟ چون فرقی نیست بنابراین راه ناصوابی را طی نموده است که در خور سینما و حقوق نبوده است .

۲-عده ای هم اعتقاد دارند که فیلم ساز راه ناصوابی را طی ننموده و اگر بازپرس مدام در مرحله تحقیقات مقدماتی چندین بار تاکید براین دارد که باید حقایق روشن شود که نادرآگاه به باردار بودن خدمتکار خانه بوده است یا خیر،
عنصر عمد و آگاهی برایش حائز اهمیت است که اگر آگاه بوده پس باید قصاص شود چرا که در ماده ۲۰۶ بند ج قسمت اخیر صریحاً فیدگردیده و قاتل نیز به آن آگاه باشد که نادر تضادبین آگاهی و عدم آگاهی قرار گرفته ، به نحوی که یا اینکه آگاه بوده خدمتکار باردار بوده ولی برای فرار از مجازات و جلوگیری و گسیخته شدن کانون خانوادگی و محافظه کاری که خصلت بعضی از روشنفکران است به دروغ متوسل شده که مفری برای وی بمنظوررسیدن به یک زندگی آرام باشد تا بدینوسیله از کیفرخواست قتل عمدی نجات پیدا کند ،
و بعد هم فرزند ۱۱ ساله اش مدام پدر را به چالش های اخلاقی دعوت می کند تا جواب منطقی را از پدر خود بگیرد که آیا پدر به وجدان که تنها محکمه ای است که به قاضی نیاز ندارد پای بند ومعتقد بوده است یا خیر ؟! آیا عالماً عامداً و اگاهانه به حامله بودن خدمتکار وی را هل داده که منجر به سقط جنین شده است یا خیر ؟
نادر اگر آگاه بود عالماً عامداً به واسطه ضرب یا اذیت و آزار وهل دادن زن حامله موجب سقط جنین وی شده علاوه بر پرداخت دیه یا قصاص حسب مورد به حبس از یک تا سه سال محکوم خواهد شد (۴) در اینجاست که ،

حقوق برای سینما موضوع است زیرا سینما به موضوعات حقوقی غنای تصویری می دهد و آنرا تا مرز همگان می گستراند و در عرصهء اجتماعی و بین المللی به تصویر می کشد و دایره شنـاخت و آگاهی را برای مخـاطب وسیـع و گسترده می کند و در مقابل حقوق می تواند به سینما مفهوم موضوعی و معنوی و پویا و تازه بدهد .
به اصغرفرهادی کارگردان این فیلم که در جشنواره بین المللی فیلم برلین برنده
۱-خرس طلائی بهترین فیلم ۲- خرس نقره بهترین بازیگر مرد ۳-خرس نقـره بهترین
بازیگـرزن شـده اسـت دست مـریزاد تبـریک می گویم و امیداست که باردیگر فیلم نامه هـای قـوی ترومنسجم تر از مسـائل حقـوقی تدوین و تنظیم و به جامعه حقوقی ارائه دهند %